Yatırım Fonları ile İlgili Önemli Bilgiler ve Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)

Bu bölümde de sizler için bir rehber niteliğinde yatırım fonları ile ilgili sorularınıza yanıt bulabileceğiniz bir yazıyı ekliyorum. İlk olarak fonlar ile ilgili bazı önemli noktalara değinmiş olacağım, sonrasında ise sıkça sorulan sorular size yardımcı olacaktır. Keyifli bir vakit geçirmenizi dilerim.

 

FON YATIRIM REHBERİ VE SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)(FAQ)

FON REHBERİ

Fon yatırımı nedir?

Yatırım fonları, yatırımcılardan toplanan paralar ile sermaye piyasası araçları, tahvil/bono, kıymetli madenler, hisse senedi gibi portföylerin yönetilmesidir. Yatırım yaparak fona katılan herkes, fonun ne kadarına sahip olduklarını gösteren katılma payını alarak fonun yönettiği portföye ortak olur.

Yatırım fonları ne şekilde kazandırır?

  • Fon, sahip olduğu menkul kıymetten kar payı almaktadır.
  • Fonun elinde bulunan menkul kıymetin, değeri arttığında satış yapacaktır.
  • Fonun elinde bulunan gayrimenkulün, değeri arttığı halde satış yapılmadığında alınan katılma belgesinin değeri artacaktır.

Yatırım fonlarının avantajları nelerdir?

Tasarruf sahibinin yatırımı yatırım fonları vasıtasıyla profesyonel yöneticiler tarafından yönetilmektedir. Yatırım fonu portföyüne alınabilecek menkul kıymetlerin sabit getirili, dövize endeksli ve hisse senedi gibi araçlarla çeşitlenmesi nedeniyle riskin en aza indirilmesi mümkün olabilmektedir. Menkul kıymetlerin değerlemesi ve kontrolü ile kupon, faiz ve temettü tahsili fon yönetimince yapılacağından, yatırımcılar vade takibi, tahsil etme gibi zaman ve kaynak kullanımını gerektiren işlemlerden kurtulur. Yatırımcılar, yatırım fonları sayesinde küçük miktarda birikime sahip olsalar bile profesyonel olarak yönetilen ve çeşitlendirilmiş portföylere yatırım yapabilmektedirler.

Fon alım satımı nasıl yapılır?

Seçtiğiniz aracı kurumunun/bankanın sağlamış olduğu yatırım platformu üzerinden, online olarak TEFAŞ ve/veya aracı kuruma/bankaya ait yatırım fonları alıp – satılabilir. İstediğiniz fonu işlem platformundan seçerek, alım yapmayı düşündüğünüz pay miktarı ya da lot sayısı üzerinden belirleyerek emir verebilirsiniz.

Fon çeşitleri nelerdir?

  • Borçlanma Araçları Şemsiye Fonu Fon toplam değerinin en az %80’i devamlı olarak, yerli ve/veya yabancı kamu ve/veya özel sektör borçlanma araçlarına yatırılan fonları kapsayan şemsiye fonlardır.

 

  • Hisse Senedi Şemsiye Fonu Fon toplam değerinin en az %80’i devamlı olarak, yerli ve/veya yabancı ihraççıların paylarına yatırılan fonları kapsayan şemsiye fonlardır.

 

  • Kıymetli Madenler Şemsiye Fonu Fon toplam değerinin en az %80’i devamlı olarak, borsada işlem gören altın ve diğer kıymetli madenler ile kıymetli madenlere dayalı sermaye piyasası araçlarına yatırılan fonları kapsayan şemsiye fonlardır.

 

  • Fon Sepeti Şemsiye Fonu Fon toplam değerinin en az %80’i devamlı olarak, diğer fonların ve borsa yatırım fonlarının katılma paylarından oluşan fonları kapsayan şemsiye fonlardır.

 

  • Para Piyasası Şemsiye Fonu Portföyünün tamamı devamlı olarak, vadesine en fazla 184 gün kalmış likiditesi yüksek para ve sermaye piyasası araçlarından oluşan ve portföyünün günlük olarak hesaplanan ağırlıklı ortalama vadesi en fazla 45 gün olan fonları kapsayan şemsiye fonlardır.

 

  • Katılım Şemsiye Fonu Portföyünün tamamı devamlı olarak, kira sertifikaları, katılma hesapları, ortaklık payları, altın ve diğer kıymetli madenler ile kurulca uygun görülen diğer faize dayalı olmayan para ve sermaye piyasası araçlarından oluşan fonları kapsayan şemsiye fonlardır.

 

  • Değişken Şemsiye Fonu Portföy sınırlamaları itibarıyla yukarıdaki fon türlerinden herhangi birine girmeyen fonları kapsayan şemsiye fonlardır.

 

  • Serbest Şemsiye Fon Katılma payları sadece nitelikli yatırımcılara satılmak üzere kurulmuş olan fonları kapsayan şemsiye fonlardır.

 

  • Garantili Şemsiye Fon Uygun bir yatırım stratejisine ve garantör tarafından verilen garantiye dayanılarak taahhüt edilen fonları kapsayan şemsiye fonlardır.

 

  • Koruma Amaçlı Şemsiye Fon Uygun bir yatırım stratejisine dayanılarak en iyi gayret esası çerçevesinde amaçlanan fonları kapsayan şemsiye fonlardır.

Yatırım fonu seçerken nelere dikkat etmeliyim?

Yatırım fonlarına yatırım yapmadan önce aşağıdaki konular hakkında bilgi edinmenizde yarar var.

  • Fonun içeriği; hangi yatırım araçlarına yatırım yaptığı,
  • Fonun en yakın tarihli portföy dağılımı ve stratejisi,
  • Fonun önerilen vadesi,
  • Fonun risk seviyesi
  • Fonun karşılaştırma ölçütü,
  • Karşılaştırma Ölçütü, fonun yönetiminde başarıyı ölçmek için, fon portföyünün

yatırım stratejisine uygun finansal varlıkların performanslarını gösteren endekslerden oluşturulur. Örneğin bazı esnek fonlarda karşılaştırma ölçütü bulunmayabilir).

  • Fonun kurucusu, türü ve sınıfı,
  • Fon alım satım saatleri, alım veya satım talebinizden kaç gün sonra işleminizin

gerçekleşeceği,

  • Fon yönetim şirketi,
  • Fondan elde ettiğiniz kazanca ne kadar stopaj uygulanacağı,
  • Kurucunun fonlarının geçmiş dönemlerdeki performansı ve diğer fonlara göre

başarı durumu,

  • Alım satım komisyonu olup olmadığı,
  • Erken çıkış komisyonunun olup olmadığı,
  • Fonun geçmiş dönem performansının gelecek dönemdeki performansını

yansıtmadığı.

Fonlarda aktif ve pasif yönetim ne anlama gelmektedir?

Bir endeksin getirisini birebir izlemeye çalışan fonlar pasif stratejili fonlardır. Yatırım fonu sektörü gelişmiş piyasa ekonomilerinde şaşırtıcı şekilde çok büyük oranda pasif yönetim stratejisi izler. Bu fonlar az maliyetle farklı endekslere yatırımcılara erişim sağlayan endeks fonlarıdır. Hatta bu pasif stratejili fonların yerini artık Borsa Yatırım Fonları almaktalar. Piyasaların etkinliği ve Modern Portföy Teorisine uygun biçimde özellikle Kurumsal yatırımcıların en çok tercih ettiği yatırım fonları bunlardır. Pasif stratejili fonlar tercih ettiği varlık sınıfında yatırımcıyı olumsuz yönde hayal kırıklığına uğratmaz ama yatırım yaptığı endeksin üzerinde de bir getiri sağlamaz. Bu tarz fonların en büyük hikayesi maliyetleridir. Bu yüzden pasif stratejili bir fon tercih edilecekse fon yönetim ücretinin düşük olmasına dikkat etmek gerekir.
Bir de piyasa zamanlaması ve varlık seçimi ile başarı kıstasına artı değer kazandırmaya çalışan aktif fon yönetimleri vardır. Çok yaygın olmasa da yönetim becerileri ile yatırımcılarının risk-getiri tercihlerine katma değer sağlamış yatırım fonları bulunabilir. Bu fonlar ya yatırımcılarını daha az riske maruz bırakarak ya da yatırım yaptıkları varlık sınıfının başarı kıstasının üzerinde getiri sağlayarak yatırımcıya katma değer yaratırlar. Ancak bu tarz fonların başarısının kalıcı ve sürdürülebilir olup olmadığının yatırımcı tarafından kontrol edilmesi şarttır.

Yatırım fonları birbirleriyle nasıl karşılaştırılır?

Yatırım Fonu seçmek için karşılaştırma yapılırken yapılan en büyük hata elmalar ve armutlar arasında bir karşılaştırma yapmaktır ki çok yaygın yapılan bir hatadır. Örneğin; bir altın fonu geçen senenin en çok kazandıran fonu olmuşsa bu o fonun iyi olduğu anlamına gelmeyebilir. Bir altın fonunun en iyi getiren fon olması o fonun yatırım yaptığı varlık sınıfının getirisinden yani kaynaklı olabilir. Eğer altının %35 yükseldiği bir yıl bir altın fonu %30 getiri ile diğer bütün yatırım fonlarını geçmiş olsa bile başarısız bir fon yönetimi göstermiştir. Yatırımcı bu fona yatırım yaparak aslında kaybetmiştir. Çünkü altın varlık sınıfında kendisi doğrudan altın almış olsa daha çok kazanmış olacaktı. Öte yandan endeksin %35 düştüğü bir yıl başarı kıstası BIST100 endeksi olan bir hisse fonu %30 kaybettirmişse o hisse fonu başarılı bir yönetim göstermiştir. Bir fonun başarısı ancak ilan ettiği ve yatırım yaptığı varlık sınıfının başarı kıstasına (benchmark) kıyasla sağladığı getiriyle ölçülebilir. Benzer fonlar içinde kıyaslama yaparken fonların büyüklükleri de önemlidir. Bir fon çok yüksek getirisiyle ön plana çıkarken eğer büyüklüğü ve pay sahipleri sayısı oldukça düşükse bu yatırımcı için cevaplanması gereken bir soru işareti olmalıdır. Özellikle bazı fonlar aşırı aktif strateji uygulayarak bazı dönemler iyi getirilerle ön plana çıkabilirler ama bu iyi performansın sürdürülebilirliği önemli bir husustur. Başarı kıstasından pozitif anlamda ayrışmış olsa bile bu yatırımcı için ilave bir soru işareti olmalıdır. Hisse endeksinin aşağı trendindeyken göreceli iyi getiri sağlayarak ön plana çıkan bir hisse yatırım fonu endeks yukarı çıktığında muhafazakar kalıp yatırımcıyı potansiyel yüksek bir getiriden mahrum bırakabilir. Yatırımcı bir fonu seçerken bir risk ve getiri tercihi yapar ve varlıklarını buna göre dağıtır. Burada aranması gereken prensip yatırım fonu yöneticisinin yatırımcıya ilan ettiği strateji ve başarı kıstasının getirilerinde sürprizler yapmamasıdır.

Yatırım Fonlarının Başarısını Ölçmek İçin Hangi Göstergelere Bakmak Gerekir?

Bir yatırım fonun başarısını ölçen en temel karşılaştırma fonun ilan ettiği benchmarkının getirisiyle kıyaslamaktır. Ama sektörün karmaşık yapısından dolayı bazen bu karşılaştırma yöntemi tek başına yetmemekte ve gerek akademide gerekse sektörde sürekli çalışmalar yapılmakta ve yeni ölçüler geliştirilmektedir. Pasif yönetilen fonlar için en yaygın ölçü tracking error dür diyebiliriz. Tracking error fonun getirisinin takip etmeye çalıştığı başarı kıstasından (benchmark) ne kadar farklılaştığını ölçer. İyi bir endeks fonun getirisinin endeksin getirisinden uzaklaşmaması beklenir. Aktif yönetilen Fonlar için ise sektörde üç oranın önemli ölçüde kullanıldığını söyleyebiliriz;

Sharpe Oranı: Bir portföyün getirisinin yatırımcıyı maruz bıraktığı riske göre getirisidir. Yani bu orana riske göre düzeltilmiş getiri de diyebiliriz. Sharpe oranında risk standart sapma olarak alınmıştır. Formülü aşağıdaki gibidir;

SHARPE ORANI = ( Portföyün Getirisi – Risksiz Portföyün Getirisi ) / Toplam Risk (Standart Sapma)

Treynor Oranı: Beta yani portföyün endekse olan duyarlılığı olarak alınır. Formülü aşağıdaki gibidir

TREYNOR ORANI = ( Portföyün Getirisi – Risksiz Portföyün Getirisi ) / Toplam Risk (Portföyün Betası)

Bu oranların yüksek olması yatırımın performansının riske göre düzeltilmiş getiride iyi olduğunu, düşük oran ise başarısız bir performansa sahip olduğunu gösterir.

Alfa Oranı: Yatırım fonu sektöründe kullanılan en yaygın diğer bir başarı ölçüsü ise Jensen Alfa oranı ya da kısaca Alfa dır. Portföy yöneticisinin risk getiri dengesinde sistematik olarak pozitif ya da negatif bir katsayı yaratıp yaratmadığını ölçer. Pozitif ve istatistiki olarak önemli sayılabilecek bir katsayı değeri portföy yöneticisinin değer yaratma başarısını; negatif alfa ise değer yok etme özelliğini gösterir. Yalnız şunu unutmamak gerekir ki bu oranların hepsi geçmiş peformansı ortaya koymaktadır ve geçmiş performans gelecek performansın garantisi değildir. Yine de yapılan çalışmalar geçmiş performansın fonlar için önemli bir gösterge olduğunu koymaktadır. Yatırımcı kısa ve uzun zaman dilimlerini içeren fon göstergelerine bakarak ve bunları ayrı ayrı zaman dilimlerinde kontrol ederek iyi fon yöneticilerinin izini bulabilir. İyi fon tespit etmek de hisse tercih etmek gibi zorlu ve uzmanlık gerektiren bir iştir, ama iyi fon seçmek iyi hisse seçmekten daha kolaydır.

Yatırım fonlarının riski nedir?

Yatırım Fonları yatırım yaptıkları (hisse senedi,tahvil,altın,bono vs ) varlık sınıflarının riskinin haricinde önemli bir risk içermezler. Fonların mal varlıkları kurucudan ayrıdır. Fon varlıkları TAKASBANK A.Ş. nezdinde saklanır. Ayrıca Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca, fon malvarlığı rehin edilemez, teminat gösterilemez ve üçüncü kişiler tarafından haczedilemez. Bir başka ifade ile, fon malvarlığının korunması kanun ile güvence altına alınmıştır.
Yatırım fonlarının yatırımcıya getirdiği ilave risk unsuru fonun kötü yönetilme riskidir. Yatırımcı bunu da bilinçli fon tercihi ile bertaraf edebilir.

SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS) (FAQ)

Valör tarihi/saati nedir? Fon alıp satarken valör tarihi/saati neden önemlidir?

Valör tarihi, işlemin karşılıklı olarak muhasebe hesaplarına alacak ve borç geçtiği, özetle işlemin fiilen gerçekleştiği tarihtir. Fon alıp satarken valör tarihine ve valör atlatma saatine dikkat etmek gerekir, bunu sebebi alış/satış gerçekleştirme fiyatının hangi günden geçerli olacağının belirlenmesidir.

Örneğin; A fonu için valör atlatma saati 13.30 (yarım işlem günlerinde 10.30) ise;

13.30’dan önce vermiş olduğunuz (yarım işlem günlerinde 10.30) alım/satım işleminde o gün kapanışındaki veya ertesi sabah TEFAŞ resmi site/uygulamasındaki değer esas alınır.

13.30’dan sonra vermiş olduğunuz (yarım işlem günlerinde 10.30) alım/satım işleminde ertesi gün kapanışındaki veya iki gün sonraki sabah TEFAŞ resmi site/uygulamasındaki değer esas alınır.

Ancak dikkat edilmesi gereken diğer konu paranın hesaba geçiş zamanıdır. Paranın hesaba geçişi T+1 de olsa, T+2 de olsa, T+3’de olsa esas alınan fiyat yukarda verilen örnekteki gibidir. Bahse konun fon değeri fon portföyünde günlük olarak işlem görse de bu değişmemektedir.

Yatırım yaptığım fonun içeriğine nasıl ulaşabilirim?

Basit olarak TEFAŞ resmi site/uygulamasında yüzdesel olarak göstermektedir. Detaylı olarak da fonun ihraç edildiği kuruluş tarafından açıklandığı gibi Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) üzerinden de ulaşılabilir. Bunun için en etkili yöntem Google Arama Motoruna “fonun kodu ve KAP” şeklinde (XXX KAP gibi) arama yapılmasıdır. Bu arama sonucunda KAP resmi sitesinden açtığınızda son beş bildiğim arasından Portföy Dağılım Raporu’nun PDF dosyasından rahatlıkla detaylı verilere ulaşabilirsiniz.

Yatırım yaptığım fon içerisindeki varlıkların değişimlerini nasıl takip edebilirim?

Bunun için çeşitli takip platformları bulunmaktadır. En etkili takip “Investing” web sitesi/uygulaması üzerinden yapılır. Buradan portföy oluşturup fon içerisindeki hisse senedi, ETF, karşılaştırma ölçütüne ait endeks bilgisi gibi verileri ekleyerek rahatlıkla takip edebilirsiniz.

Bazı fonların değeri sabahları TEFAŞ’ta -%100 (değer : 0) şeklinde gözüküyor? Bunun sebebi nedir?

Fon değeri henüz yansıtılmamıştır. Portföy yönetimine bağlı olarak bu değerin giriş zamanı değişkenlik göstermektedir.

Fon emrini verirken “alış/satış yoktur”, “fon bulunamamıştır” şeklinde ibareler ile karşılaşıyorum. Ne yapmalıyım?

Bazı bankalar/aracı kurumlar mesai saatlerinde (09:30-17:00) alış/satışa izin vermektedir. Bu saatler arasında denediğinizde işlem yapabildiğinizi göreceksiniz. Yine aynı hata ile karşılaşırsanız 10-15 dakikalık aralıklarla denemeye devam edin, sorun halen çözülemiyorsa mutlaka müşteri hizmetlerine danışmanızda fayda olacaktır.
Bir diğer sorun “kota dolumu” olabilmektedir. Bu durumda fondan yatırımcı çıkışı ve buna bağlı pay adedi satılmadan maalesef alım yapamazsınız.

Fon alım esnasında çıkan “Kalanı İptal Et” ile “Kalanı Beklet/Tut” seçenekleri ne işe yarıyor?

Kalanı iptal et seçilirse o anda eşleşen fon adedini alır, eşleşmeyeni iptal eder. Eğer kalanı beklet seçeneği seçilirse fon alış saati bitene kadar eşleştirme denenir ve gün sonuna kadar eşleşen fon adedini alır, kalanı iptal eder. Yani kalanı beklet seçeneğini seçerseniz  daha fazla adet fon alırsınız.

2 thoughts to “Yatırım Fonları ile İlgili Önemli Bilgiler ve Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)”

  1. Selam.
    BES fonlarımda güncelleme yapmak istiyorum ne önerirsiniz. Mevcut fon dağılımım aşağıda

    Mevcut Fon Dağılımı BES ( AGESA) % Oran
    AEK BORÇLANMA ARAÇ. GRUP EYF 10
    AVU İKİNCİ İKİNCİ GEĞİŞKEN I EYF 15
    AVK ORTA VAD. BORÇ. ARAÇ EYF 15
    AVG DIŞ BORÇ. ARAÇ. EYF 10
    AEL ALTIN EMEK. YATIRIM FONU 50
    teşekkürler

    1. Bununla ilgili bir tweet paylaştım örnek senaryolar üzerinden.. Twitter dan takip ederseniz orda bulabilirsiniz.. sayfama girip BES diye arama yapınca çıkar..

      Bol kazançlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.